Priorato

Introductie

Tussen de spectaculaire pieken en valleien van Priorato (of Priorat in het Catalaans) maakt men al heel lang wijn. Het hoogste punt, in de Sierra del Montsant, ligt op 1.124 m. De rotsen hebben afwisselend lagen kwarts en klei, in het zonlicht geeft dat de indruk van een goudzwart gestreepte tijgerhuid.

Bijna een eeuw geleden hoedde een herder zijn kudde in de vallei van de rivier de Siurana. Op een dag keek hij naar de top van de berg en had hij een visioen: een rij engelen in vol ornaat stegen op alsof ze via een trap naar de hemel liepen. De herder vertelde wat hij gezien had aan een reizende orde van Kartuizer monniken. Deze stichtten in 1163 op deze plek een priorij, onder de bescherming van koning Alfonso van Cataluña. Ze noemden het Priorat de Scala Dei (priorij van Gods trap). Vandaag de dag kan men de ruines nog zien liggen naast het kleine dorpje dat er rondom ontstaan is. De gemeente (en de D.O.) heten nog steeds Priorat en het dorp Scala Dei. Een bedrijf beheert de oude kloosterkelders en maakt er wijn.

Priorato is de bakermat van de traditionele Catalaanse wijnbereiding. Wijnboeren uit deze regio beschikken over de nieuwste kelderapparatuur en besteden erg veel zorg aan hun laboratoria. Hun marktgerichtheid is echter iets anders. Ze schijnen bereid om te wachten tot de vraag naar krachtige, bijna zwarte wijnen met lange houdbaarheid, die altijd het handelskenmerk zijn geweest van Priorato, weer aantrekt. Een groepje enthousiaste afnemers houdt hen momenteel gaande en met moderne rosados en witte wijnen maken op ze efficiënte wijze hun intrede in de exportmarkt. De stijl van de rode Priorato is in de loop der jaren weinig veranderd, maar dankzij verbeterde technieken is de kwaliteit er wel sterk op vooruit gegaan.

Een van de meest fascinerende experimenten met niet geclassificeerde wijnen begon in Gratallops, in Priorato en is bekend als het Costers del Siurana project. De Siurana loopt door het centrum van de D.O. Priorato. Begin zeventiger jaren vestigde zich op de oevers van deze rivier een bedrijf van 100 ha. De aandelen zijn gelijk verdeeld over het aantal eigenaren en de wijnen worden centraal vervaardigd in een bodega die tot de allermodernste behoort. De zone had geen officiële classificering en de druivenvariëteiten die verbouwd werden waren o.a. cabernet, syrah, pinot noir, garnacha en cariñena. Na veel tegenspoed zijn de overgebleven eigenaars helemaal onafhankelijk van elkaar en de wijnen van Gratallops hebben nu de D.O. Priorato status. De wijnen behoren tot de beste - en duurste - van Spanje, en zullen naar verwacht wordt nóg mooier worden.

Wijnbereiding

Voor witte wijnen en rosados zijn koude fermentatie en roestvrijstaal gebruikelijk. Ook enkele nieuwe stijl, fruitige rode wijnen worden op die manier gemaakt. Een deel van de gisting gebeurt nog in met hars beklede betonnen vaten. Alleen de rode wijnen ondergaan een volledige malolactische gisting.
Het is interessant dat de garnacha hier zo belangrijk is voor de nieuwe trend wijnen uit Gratallops. Traditionele, ouderwetse rode Priorato wijn wordt gemaakt van 100% garnacha. De oogst vindt eind oktober/begin november plaats, of op het moment dat de oenoloog het gunstig acht. Om oxidatie te voorkomen, verloopt het transport naar de bodega zo snel mogelijk. Hier vindt de gisting in roestvrijstaal plaats bij een gecontroleerde temperatuur van ± 25ºC.
De malolactische gisting gebeurt in met kunsthars beklede vaten. Oenologen testen voortdurend de most en de wijn en wanneer de tijd rijp is, wordt de geselecteerde cuvée overgebracht naar 300 liter vaten van Amerikaans eikenhout. De wijn blijft hier 22 tot 26 maanden liggen. Daarna vindt de botteling plaats en een gran reserva zal de eerste 5 jaar niet worden verkocht. Pas na 10 jaar is hij op dronk, of beter nog na 25 jaar.
De wijnhuizen in Gratallops zijn klein en nieuw, en de gisting gebeurt op een moderne manier, met hele druiven, die in eerste instantie niet geperst zijn. Het hele proces vindt plaats in moderne roestvrijstalen apparatuur. De wijnen die op deze wijnen bereid zijn, vertonen heel veel concentratie en complexiteit, en dan ondergaan ze het traditionele rijpingsproces, vanaf twee jaar op eikenhout, voordat ze gebotteld worden.

De wijnen

De producenten van de traditionele rode wijnen trekken zich niets aan van markttrends. Toch maken bijna alle bodega's in Priorato ook commerciële wijnen om de ontluikende markt voor Catalaanse wijn te benutten. In veel opzichten hebben de wijnmakers van Priorato het wel erg getroffen: een unieke bodem, een uniek microklimaat en de mogelijkheid om zowel nieuwe stijl, marktgerichte wijnen, als traditionele wijnen te maken. In 1988 kwam er een einde aan de export van bulkwijn om alle aandacht te richten op hoogwaardige, gebottelde wijn. De productie is schaars en zo bestaat er wel degelijk een niche markt voor Priorato wijnen, vooral de nieuwe wijnen uit Gratallops. Een van hen - Clos l'Ermita - werd in 1995 Spanje's duurste wijn, dat was Vega Sicilia altijd geweest.
Alle lichte (!) wijnen moeten 13,75% tot 18% alcohol hebben. De rode wijnen gaan van jong tot gran reserva en de rijpingswetgeving is iets strenger dan in de Spaanse nationale wetgeving: 12 maanden hout- en 12 maanden flesrijping voor een crianza, voor reserva is dat respectievelijk 12 en 24 en voor gran reserva 24 en 48 maanden. Men gebruikt zowel Frans als Amerikaans eikenhout. Men produceert alleen jonge witte en rosado wijnen. Er zijn ook enkele zoete 'generosos', gemaakt met pedro ximénez (14%-18%), en 'rancios' (14%-20%) die minstens 4 jaar oud moeten zijn.

Druivensoorten

Aanbevolen blauw: garnacha tinta (40% van de wijngaard).
Toegestaan blauw: garnacha peluda, cariñena (of mazuelo - 54%), cabernet sauvignon.
Toegestaan wit: garnacha blanca (2%), macabeo (of viura - 1%), pedro ximénez (1%).
Experimenteel: chenin blanc.
De maximale opbrengst is 6.000 k/ha @ 70 l/100 k = 42 hl/ha

Het Klimaat

Het bergachtige Priorato heeft een eigen microklimaat: continentaal, gematigd door de koude noordenwinden en de warme Mistral uit het oosten. De zomers zijn lang en zeer warm, met maxima van 35ºC en een jaarlijks gemiddelde van 15ºC. In de winter kan het kwik dalen tot nul. Er valt gemiddeld 600 mm regen per jaar en de zon schijnt zo'n 2.600 uur.

Terroir

Priorato heeft een bergachtig landschap, de wijngaarden liggen op hoogtes van 100 tot 700 m en het enige vlakke land dat men hier aantreft, ligt in de vlakte van de Siurana vallei. Wijngaarden zijn in terrasvorm aangelegd tegen de flanken van het gebergte van de Serra de Montsant of zijn aangeplant op de hellingen zelf. De vallei is van vulkanische oorsprong en de unieke bodemgesteldheid speelt een belangrijke rol in de kwaliteit van de wijnen. De kwarts/lei bodem is zeer geschikt voor wijnstokken. Bovendien bevat hij spoorelementen. De ruwe, onregelmatige rotsformaties maken het mogelijk om wijnstokken aan te planten op de steile hellingen met weinig risico dat ze wegspoelen.
De 'tijgerhuid bodem', die men hier 'Llicorella' noemt, bestaat uit rode leisteen met kleine mica (kwarts) deeltjes die de zon sterk weerkaatsen. De bovengrond van verweerde lei en mica is ongeveer 50 cm dik en wanneer deze door regen wegspoelt, blijven de stokken toch in de rotsen verankerd. In de hele D.O. vertoont het landschap een eigenaardig aantrekkelijke agressiviteit: de wijnstokken wortelen diep in de kloven van de leibodem, op zoek naar water en voedsel. Dit levert een positieve bijdrage tot de kwaliteit van de wijn.